Jezioro Łebsko – największe jezioro Pomorza

Jezioro Łebsko to trzecie największe jezioro Polski i największy przybrzeżny akwen na Wybrzeżu Słowińskim. Położone w granicach Słowińskiego Parku Narodowego, tuż obok Łeby, łączy rozległą taflę słonawej wody z ruchomymi wydmami i szuwarami.

Kluczowe fakty:

Kategoria	Szczegóły
Nazwa	Jezioro Łebsko
Położenie	Województwo pomorskie, Wybrzeże Słowińskie, gminy Wicko i Smołdzino, Słowiński Park Narodowy
Powierzchnia	71,4 km² (7142 ha) – trzecie co do wielkości jezioro w Polsce
Głębokość	Maksymalna: 6,3 m; Średnia: 1,6 m
Linia brzegowa	Ponad 55 km
Wysokość n.p.m.	0,3 m
Typ jeziora	Przybrzeżne, słonawa woda (wpływ Bałtyku i rzeki Łeby)
Powstanie	Ok. 4000 lat temu – uformowanie Mierzei Łebskiej przez wiatr i fale Bałtyku
Historia regionu	X wiek: osada Coszczewiczyn (późniejsza Łeba); XIII wiek: nazwa „Lebzco”/„Lebsco”; od 1941 r. spadek powierzchni o 382 ha
Legenda	Olbrzym „stolem” miał zalać tereny, tworząc jezioro
Atrakcje w pobliżu	Ruchome Wydmy (np. Łącka Góra, 42 m n.p.m.), Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach, Wyrzutnia Rakiet, pomost przy ujściu Łeby, rejsy statkami
Flora	Grzybienie białe, grążele żółte, trzcina pospolita, oczeret jeziorny, bory sosnowe, torfowiska
Fauna	Ptaki: bielik, czapla szara, kormoran, zimorodek, mewa srebrzysta; Ryby: szczupak, sandacz, leszcz, węgorz; Płazy: żaby zielone
Ochrona przyrody	Rezerwat biosfery UNESCO (od 1977), Słowiński Park Narodowy
Stan wód	Eutroficzna, III klasa czystości (zanieczyszczenia z rzek i rowów melioracyjnych)

Jezioro Łebsko – podstawowe informacje

Jezioro Łebsko leży w województwie pomorskim, na terenie gmin Wicko i Smołdzino, w obszarach powiatów lęborskiego i słupskiego. Administracyjnie i przyrodniczo wchodzi w całości w granice Słowińskiego Parku Narodowego, zajmując 21,8% jego powierzchni ogólnej i ponad 33% powierzchni wraz z wodami śródlądowymi — co już samo w sobie mówi wiele o randze akwenu w strukturze parku.

Jezioro rozciąga się na długości 16,4 km i szerokości do 7,6 km, obejmując powierzchnię 71,4 km² (7148 ha). Pod względem powierzchni ustępuje w Polsce jedynie jeziorom Śniardwy i Mamry na Mazurach. Linia brzegowa wynosi 55 km i jest silnie urozmaicona — tworzy zatoki, półwyspy i rozległe strefy szuwarowe.

Łebsko leży na wysokości zaledwie 0,3 m n.p.m., co stanowi jedną z jego najbardziej charakterystycznych cech i ma bezpośrednie konsekwencje hydrologiczne: poziom wód w jeziorze i na powierzchni Bałtyku różni się zaledwie o kilkanaście centymetrów, a ta marginalna różnica wystarczy, by przy silnych wiatrach z północy woda morska cofała się przez ujście rzeki Łeby w głąb jeziora.

Jezioro jest płytkie w stopniu, który zaskakuje w zestawieniu z jego rozległością. Średnia głębokość wynosi 1,6 m, maksymalna sięga 6,3 m. Tak niewielka głębokość sprawia, że cały zbiornik jest dobrze naświetlony, intensywnie biogenicznie aktywny i wyjątkowo podatny na zarośnięcie przez roślinność makrofitową i trzcinowiska. Dno jeziora w wielu miejscach jest poorane głębokimi równoległymi bruzdami — morfologiczną pamiątką po cofkach sztormowych, które od wieków odwracają bieg rzeki Łeby i wgniatają masę wody morskiej w jezioro.

Od Morza Bałtyckiego jezioro oddziela Mierzeja Łebska — wąski, lecz rozległy piaszczysty wał, na którym wykształciły się największe ruchome wydmy w środkowej Europie, sięgające do 42 m n.p.m. w przypadku Góry Łąckiej. Z jej szczytu roztacza się widok będący jednym z najbardziej niezwykłych panoram przyrodniczych w Polsce: na północ ciągnie się Bałtyk, na południe — ciemnozielona tafla Łebska, a pomiędzy nimi — bezleśny, falujący piasek w trakcie powolnej wędrówki na wschód.

Powstanie i historia jeziora Łebsko

Około 20 000 lat temu lądolód skandynawski zajmował tereny dzisiejszego wybrzeża, sięgając znacznie dalej na południe. Wycofując się, pozostawił po sobie rozległe zagłębienie, które stopniowo wypełniały wody roztopowe. Bałtyk w kolejnych fazach przybierał różne formy: Bałtyckiego Jeziora Lodowego (zbiornik słodkowodny), Morza Yoldia (połączenie z Atlantykiem, wody słone), Jeziora Ancylusowego (ponownie słodkowodny, izolowany) i wreszcie Morza Litorynowego — formy z największym zasięgiem i zasoleniem, której wody sięgały daleko w głąb dzisiejszego lądu.

W procesie stopniowego obniżania się morza i nanoszenia osadów, prądy przybrzeżne i wiatry zaczęły formować mierze — podłużne wały piaszczystych akumulacji. Na obszarze dzisiejszej Mierzei Łebskiej proces ten osiągnął mniej więcej 4000 lat temu punkt krytyczny: mierzeja domknęła się, odcinając dawną zatokę morską od otwartego akwenu. Tak powstało jezioro — nie przez gwałtowne geologiczne wydarzenie, lecz przez powolne, wielowiekowe zasypywanie połączenia z morzem.

Jezioro Łebsko nigdy nie było zatoką w ścisłym sensie: badania paleogeograficzne wskazują, że Łebsko powstało przede wszystkim w wyniku podniesienia poziomu morza i zalania dawnych terenów łąkowych, a nie izolacji wcześniej istniejącej morskiej zatoki. Rzeka Łeba — która przepływa przez jezioro — jest starszym elementem krajobrazu niż samo jezioro i do dziś nie wyregulowała swoich stosunków hydrologicznych ze Bałtykiem: przy silnych sztormach odwraca kierunek i niesie słoną wodę z powrotem w głąb jeziora.

Warto podkreślić, że Łebsko jest jeziorem w trakcie ciągłej ewolucji. Od 1941 roku jego powierzchnia zmniejszyła się o około 382 ha — na skutek zarośnięcia przez trzcinowiska od strony brzegów i zasypywania piaskiem od strony mierzei. Jezioro kurczy się rocznie o od pół do półtora metra z każdej strony, gdzie płytkie partie umożliwiają zarastanie. W perspektywie geologicznej jest to akwen skazany na stopniowe lądowanie — choć proces ten potrwa jeszcze setki lat.

Wybierasz się nad Łebsko? Oto największe atrakcje turystyczne w Łebie

Hydrologia Łebska

Łebsko jest zbiornikiem słonawowodnym o złożonej i dynamicznej hydrologii. Głównym dopływem jest rzeka Łeba, wnosząca do jeziora średnio 11 m³ wody na sekundę, co czyni ją najważniejszym źródłem zasilania słodkowodnego. Przez Kanał Łebski jezioro połączone jest z Bałtykiem, przez kanały melioracyjne — z sąsiednimi jeziorami Gardno i Sarbsko.

Kluczową właściwością hydrologiczną Łebska jest periodyczny napływ wód morskich, tzw. cofka. Zjawisko to zachodzi przez 40 do 67 dni w roku, najczęściej jesienią i zimą, przy silnych wiatrach północnych. Woda morska, wgniatana przez ujście rzeki Łeby, podnosi poziom jeziora i podwyższa jego zasolenie miejscami do 3 promili — wartości wyraźnie przekraczającej normę dla słodkowodnych jezior środkowoeuropejskich.

Różnica poziomów między Bałtykiem a jeziorem jest tak minimalna (kilkanaście centymetrów), że cofka może być wywoływana nawet przez stosunkowo umiarkowane sztormy. Zjawisko to ma ogromne znaczenie biologiczne: zmienne zasolenie wyklucza gatunki ściśle słodkowodne, a faworyzuje organizmy eurysaliniczne — tolerujące szeroki zakres zasolenia.

Wody Łebska są eutroficzne: bogate w składniki biogenne (azot i fosfor), o ograniczonej przezroczystości i intensywnej produkcji pierwotnej. Biogeny dopływają przede wszystkim z rzeką Łebą, która odprowadza wody z terenów rolniczych, oraz z kanałami melioracyjnymi z okolicznych pól. Eutrofizacja sprzyja intensywnemu rozwojowi roślinności makrofitowej i szuwarowej, ale ogranicza dostęp tlenu w dolnych warstwach wody, co ma bezpośredni wpływ na skład ichtiofauny.

Wymiana wód między jeziorem a Bałtykiem zachodzi, zgodnie z danymi hydrologicznymi, nawet dziewięciokrotnie w ciągu roku, co — mimo relatywnie niedużej objętości zbiornika — zapewnia mu pewną dynamikę wodną niespotykaną w typowych jeziorach kontynentalnych.

Szata roślinna

Roślinność Jeziora Łebsko i jego bezpośredniego otoczenia jest wyjątkowo zróżnicowana, tworząc mozaikę siedlisk charakterystyczną dla stref przejściowych między ekosystemem wodnym, bagiennym, torfowiskowym i leśnym.

Na wodzie i w strefie przybrzeżnej dominują zbiorowiska szuwarowe, których trzcinowiska zajmują pasy brzegowe o szerokości dochodzącej do 400 metrów. Głównym gatunkiem jest trzcina pospolita (Phragmites australis), której towarzyszą oczeret jeziorny (Schoenoplectus lacustris), pałka wąskolistna (Typha angustifolia) i szerokolistna, a miejscami — mozga trzcinowata.

Na spokojniejszych zatokach i w bardziej osłoniętych partiach wody unoszą się grzybienie białe (Nymphaea alba) i grążel żółty (Nuphar lutea) — gatunki leczące oko, lecz zarazem diagnostyczne dla zaawansowanej eutrofizacji. W głębszych partiach rozwijają się zbiorowiska roślin zanurzonych: rdestnice (Potamogeton spp.) i moczarka kanadyjska (Elodea canadensis) — ta ostatnia jako gatunek zawleczony, dziś jednak trwale zadomowiony.

Na pobrzeżach jeziora, na glebach torfiastych i wilgotnych łąkach, rosną rośliny rzadkie i prawnie chronione. Należy do nich rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia) — mięsożerna roślina owadożerna, przystosowana do życia w glebach ubogich w azot. W odpowiednich mikrosiedliskach stwierdzano obecność kilku gatunków storczykowatych (Orchidaceae), co świadczy o wyjątkowo dobrym stanie zachowania ekosystemów torfowiskowych w tej części parku.

Na mierzei, w strefie aktywnych wydm, panują zupełnie inne warunki: skąpe, ruchliwe, skrajnie ubogie podłoże zasiedlają rośliny psammofilne — wydmuchrzyca piaskowa (Leymus arenarius), piaskownica zwyczajna, turzyca piaskowa, honkenia piaskowa, a na żywych wydmach — pionier, czyli wydmuchrzyca, tworzące charakterystyczne kępy zakotwiczające piasek. Mikołajek nadmorski (Eryngium maritimum) — jeden z symboli bałtyckiego wybrzeża — pojawia się tu rzadziej niż kilka dekad temu ze względu na postępującą sukcesję roślinności.

Wokół jeziora rozciągają się bory sosnowe na ubogich piaskach oraz olszyny w dolinkach i obniżeniach terenu. W strefach przejściowych między lasem a torfowiskiem rozwijają się zbiorowiska brzezin bagiennych i zarośli wierzbowych, stanowiące cenne siedliska dla wielu gatunków owadów i ptaków.

Fauna jeziora Łebsko

Ptaki

Jezioro Łebsko leży na jednym z głównych szlaków wędrówek ptaków w Europie — szlaku bałtyckim, biegnącym wzdłuż wybrzeża od Skandynawii przez Polskę do Europy Zachodniej i Afryki. Ta lokalizacja, w połączeniu z rozległymi trzcinowiskami, płytkimi wodami i mozaiką siedlisk, sprawia, że Łebsko należy do najważniejszych w Polsce ostoi ptactwa wodno-błotnego. Odnotowano tu ponad 250 gatunków, z czego kilkadziesiąt gnieździ się regularnie.

W trzcinowiskach zasiedla swoje stanowiska bąk (Botaurus stellaris) — jeden z najbardziej tajemniczych ptaków Europy, skutecznie ukrywający się w szuwarach i zdradzający swoją obecność jedynie głębokim, rezonującym głosem przypominającym odległy ryk byka. Na otwartej wodzie gniazdują perkoz dwuczuby (Podiceps cristatus) i perkozek, łabędź niemy (Cygnus olor) i gęgawa. Czaple siwe (Ardea cinerea) są stałymi i gęsto reprezentowanymi mieszkańcami, żerującymi głównie w płytkich zatokach jeziora.

Na szczególną uwagę zasługują gatunki rzadkie i prawnie chronione: bielik (Haliaeetus albicilla), największy ptak szponiasty Europy, regularnie pojawia się nad Łebskiem i gniazduje w okolicach parku. Rybołów (Pandion haliaetus) to równie spektakularny, choć znacznie rzadszy gość — jego polowanie nurkowe należy do najbardziej efektownych widowisk przyrodniczych, jakie można tu obserwować. Bocian czarny (Ciconia nigra), brunatka (Circus aeruginosus) i kilka gatunków mew i rybitw uzupełniają obraz awifauny lęgowej.

W czasie wiosennych i jesiennych przelotów jezioro staje się miejscem odpoczynku i żerowania dziesiątek tysięcy ptaków — gęsi zbożowych (Anser fabalis) i białoczelnych, kaczek różnych gatunków oraz żurawi (Grus grus). Wieczorne przeloty żurawi nad jeziorem, liczące niejednokrotnie kilka tysięcy osobników, są jednym z tych doświadczeń, które trudno opisać słowami.

Ryby w Łebsku

W Łebsku żyje około 20 gatunków ryb — stosunkowo nieduża liczba w porównaniu do typowych jezior Pojezierza Mazurskiego, lecz wynikająca z dość specyficznych warunków środowiskowych, jakie tworzą słonawe wody i intensywna eutrofizacja.

Ichtiologiczną sensacją Łebska jest węgorz europejski (Anguilla anguilla) — gatunek katadromiczny, który całe swoje życie spędza w wodach słodkich i słonawych, by na koniec odbyć jedyną w swoim życiu wędrówkę rozrodczą do Morza Sargassowego na Atlantyku. Do Łebska dociera przez Bałtyk i ujście rzeki Łeby, pokonując kilka tysięcy kilometrów. Gatunek ten jest w Europie poważnie zagrożony — jego populacja przez ostatnie dekady dramatycznie spadła — co nadaje jego obecności w Łebsku szczególne znaczenie.

Wędkarze cenią sobie tu przede wszystkim sandacza (Sander lucioperca) i szczupaka (Esox lucius) — dwa gatunki drapieżne osiągające imponujące rozmiary. Sandacz jest gatunkiem wymagającym czystości wody i obecności tlenu, co w warunkach postępującej eutrofizacji czyni go wskaźnikiem stanu ekosystemu. Okoń (Perca fluviatilis), leszcz (Abramis brama), płoć (Rutilus rutilus) i lin (Tinca tinca) tworzą bardziej pospolitą część zgrupowania. Słonawa woda sprzyja pojawianiu się w jeziorze gatunków eurysalinicznych: flądra (Platichthys flesus) pojawia się przy cofkach morskich, a troć wędrowna (Salmo trutta) odbywa tędy wędrówki tarliskowe.

Pozostała fauna

Spośród ssaków okolice jeziora zamieszkują bobry, wydry oraz jelenie i dziki korzystające z strefy brzegowej. Płazy są reprezentowane przez kilka gatunków żab i traszek, znajdując idealne warunki w strefie szuwarów i na podmokłych łąkach. Bezkręgowce — szczególnie wodne owady, ślimaki i małże — tworzą bogaty i zróżnicowany zespół stanowiący podstawę łańcucha pokarmowego.

Historia ludzka i kulturowa

Od neolitu do średniowiecza

Pierwsze ślady obecności człowieka w okolicach Łebska sięgają epoki neolitu — znaleziska archeologiczne potwierdzają istnienie osad ludzkich nad jeziorem już około 5000 lat p.n.e. Jezioro i okoliczne tereny były wówczas — jak zresztą przez całe tysiąclecia — przede wszystkim źródłem pożywienia: ryb, ptactwa, roślin jadalnych i torfu opałowego.

W X wieku w pobliżu ujścia rzeki Łeby do morza istniała osada Coszczewiczyn, z której wyrosło średniowieczne miasto Łeba. Sama nazwa jeziora pojawia się w dokumentach pisanych po raz pierwszy w XIII wieku — w formach „Lebzco” lub „Lebsco” — i wywodzi się od nazwy rzeki Łeby. Przez średniowiecze i wczesną nowożytność jezioro pełniło funkcję głównej drogi wodnej i zasobnika żywnościowego dla okolicznych osad rybackich i rolniczych.

Kaszubska tradycja ustna zachowała legendę o stolemie — złośliwym olbrzymie, który zamieszkiwał lasy ponad jeziorem i dokuczał okolicznym ludziom. Gdy ci podpalili las, by go przegonić, stolem w odwecie rozerwał brzeg morski, dopuszczając wodę w głąb lądu — i tak miało powstać jezioro. W folklorze legend topograficznych jest to wzorzec bardzo stary i rozpowszechniony, ale akurat na Łebsku nabiera pewnej logiki geologicznej: Bałtyk rzeczywiście wtargnął w ląd, tyle że tysiące lat wcześniej i za sprawą procesów znacznie bardziej powolnych niż gniew mitycznego olbrzyma.

Słowińcy — lud znad Łebska

Historia kulturowa jeziora jest nierozerwalnie związana ze Słowińcami — grupą etniczną, która przez wieki zamieszkiwała tereny wokół jezior Łebsko i Gardno. Słowińcy byli częścią szerszej wspólnoty kaszubskiej: z punktu widzenia językoznawczego posługiwali się dialektem wchodzącym w skład języka kaszubskiego, a określenie „Słowińcy” nadał im dopiero w 1862 roku rosyjski etnograf Aleksander Hilferding, który podczas badań terenowych użył tej nazwy, by wyróżnić słowiańskojęzyczną ludność osiadłą między rzekami Pustynką i Łupawą. Sami zainteresowani mówili o sobie po prostu, że są Kaszubami.

Słowińcy byli wyznania luterańskiego, co od XVI wieku odróżniało ich od katolickich Kaszubów i stało się jednym z czynników ich odrębności kulturowej. Reformacja, paradoksalnie, przyspieszyła późniejszą germanizację: protestanckie nabożeństwa prowadzono po niemiecku, a szkolnictwo pruskie konsekwentnie rugowało język kaszubski. W Smołdzinie nabożeństwa w języku słowińskim odprawiano jeszcze w 1832 roku, w Gardnie do 1845 roku, najdłużej w Główczycach — do 1886 roku.

Życie Słowińców było rytmem narzuconym przez żywioły: rybołówstwo na jeziorach i Bałtyku, wycinanie i suszenie torfu z okolicznych torfowisk, wypas na łąkach przy jeziorze. Charakterystycznym elementem ich kultury materialnej były szachulcowe (ryglowe, w „kratę”) chaty, kryte gontem lub trzciną pozyskiwaną z brzegów Łebska. Konie na podmokłym terenie nosiły drewniane klumpy — buty chroniące kopyta. Organizacje rybackie — maszoperie — pełniły funkcje pomocowe wobec wdów i sierot po rybackich ofiarach wody.

Losy Słowińców w XX wieku były tragiczne. Po 1945 roku, jako mieszkańcy Pomorza identyfikujący się z kulturą niemją i posługujący się językiem niemieckim, zostali przez władze polskie zaklasyfikowani jako Niemcy. Ich sytuacja była dramatyczna w dosłownym sensie: dla Niemców byli Polakami, dla Polaków — Niemcami. Wysiedlenia z lat 1947–1948 objęły dużą część społeczności. Reszta wyjeżdżała w kolejnych dekadach w ramach programów łączenia rodzin. W 1976 roku ostatni Słowińcy opuścili Kluki. Wraz z nimi znikła żywa tradycja, która przez stulecia nadawała tym brzegom kulturowy kształt.

W 1963 roku — jeszcze w trakcie ostatnich wysiedleń — otwarto w Klukach Muzealną Zagrodę Słowińską, która stała się zalążkiem dzisiejszego Muzeum Wsi Słowińskiej. Skansen obejmuje dziś ponad 20 obiektów na obszarze ponad 10 hektarów, odtwarzając układ przestrzenny dawnej wsi ze szczegółowym zachowaniem tradycyjnego budownictwa, sprzętu rybackiego, urządzeń do wypieku chleba i narzędzi do kopania torfu. Muzeum jest jedyną tego rodzaju placówką dokumentującą kulturę słowińską i — paradoksalnie — ocalało dzięki temu, że jego twórcy przejmowali opuszczone zagrody dokładnie wtedy, gdy ich właściciele wyjeżdżali.

Poligon rakietowy na Mierzei

W 1940 roku Wehrmacht wybrał wąski, izolowany skrawek lądu między jeziorem Łebsko a Bałtykiem — miejscowość Rąbka — na lokalizację tajnego poligonu doświadczalnego. Wybór miejsca był nieprzypadkowy: odosobnienie, brak zabudowań w sąsiedztwie, dostęp do morza od północy i jezioro jako naturalna zapora od południa tworzyły niemal idealny układ dla prób broni.

Na poligonie testowano dwa typy rakiet: Rheintochter (Córka Renu) — rakietę przeciwlotniczą — oraz Rheinbote (Posłaniec Renu), balistyczny pocisk dalekiego zasięgu. Poligon działał do wiosny 1945 roku; wycofujące się wojska wysadziły znaczną część instalacji i zabrały dokumentację. Armia Czerwona, która przejęła teren po zakończeniu działań wojennych, przez wiele lat utilizowała go dla własnych celów — Polska Rzeczpospolita Ludowa odzyskała go dopiero w latach 60. XX wieku.

Po przejęciu poligon zyskał nowe, niezwykłe przeznaczenie: mieściła się tu Stacja Rakiet Meteorologicznych, która między innymi prowadziła próby polskich rakiet meteoro­logicznych serii Meteor, docierających na wysokość 100 km i wystrzeliwujących ładunki dipoli do pomiarów wiatru atmosferycznego. Planowano nawet umieszczenie na orbicie pierwszego polskiego satelity — ambicje te nie zostały zrealizowane z przyczyn politycznych i finansowych.

Dziś na terenie dawnego poligonu działa Muzeum Wyrzutni Rakiet, prezentujące zarówno eksponaty z okresu II wojny światowej, jak i z późniejszego polskiego programu rakietowego. Obok bunkra dowodzenia i fundamentów hal montażowych stoi wieża widokowa, z której rozciąga się jedna z najlepszych panoram na jezioro Łebsko i ruchome wydmy.

Ochrona przyrody i status prawny

Jezioro Łebsko podlega wielowarstwowej ochronie, zarówno krajowej, jak i międzynarodowej — i trudno wskazać w Polsce drugi akwen o podobnym zagęszczeniu form ochronnych.

Słowiński Park Narodowy, w granicach którego leży całe Łebsko, został powołany w 1967 roku. Park obejmuje 18 618 ha i jest jednym z niewielu polskich parków narodowych, w którym wody wewnętrzne stanowią ponad dwie trzecie całej powierzchni. W 1977 roku park uzyskał status Rezerwatu Biosfery UNESCO w ramach programu „Człowiek i biosfera” — to jedno z pierwszych tego rodzaju wyróżnień przyznanych w Polsce. Status rezerwatu biosfery obliguje do prowadzenia badań naukowych i monitoringu ekosystemów, wspierania zrównoważonego użytkowania zasobów oraz edukacji ekologicznej.

Obszar wokół jeziora wchodzi ponadto w skład sieci Natura 2000, i to w podwójnej formie: jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków (OSO) — ze względu na wyjątkowe znaczenie dla awifauny — oraz jako Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk (SOO), chroniący priorytetowe typy siedlisk przyrodniczych: wydmy, torfowiska, jeziora lobeliowe i leśne siedliska nadmorskie. Jezioro Łebsko uzyskało ponadto status Międzynarodowej Ostoi Ptaków (IBA — Important Bird Area).

W granicach parku i wokół jeziora funkcjonuje kilka rezerwatów ścisłych, w tym Bielice, Ciemińskie Błota, Klukowe Buki i Mierzeja — obszary wyłączone z jakiejkolwiek ingerencji ludzkiej, służące jako punkty odniesienia w badaniach procesów naturalnych.

Na jeziorze obowiązują szczegółowe regulacje dotyczące wędkowania (wyłącznie z zezwoleniem, na wyznaczonych obszarach i w określonym sezonie), ruchu jednostek pływających (zakaz napędu spalinowego, ograniczenia strefowe), a kitesurfing dopuszczany jest jedynie od 15 lipca do 31 sierpnia na wyznaczonym akwenie. Biwakowanie na terenie parku poza wyznaczonymi miejscami jest zakazane.

Walory turystyczne i infrastruktura

Turystycznie jezioro Łebsko jest dostępne z kilku punktów, różniących się charakterem i infrastrukturą.

Od strony wschodniej, przez Łebę i Rąbkę, prowadzi najbardziej uczęszczana trasa. Łeba — niewielkie miasto o charakterze letniskowym — jest węzłem komunikacyjnym regionu, z bezpośrednimi połączeniami kolejowymi z Trójmiastem i Słupskiem. Z przystani w Rąbce odpływają w sezonie letnim statki wycieczkowe na dwóch trasach: do Muzeum Wyrzutni Rakiet połączonego ze szlakiem na Wydmę Łącką oraz do skansenu w Klukach. Rejs jeziorem jest jednym z najbardziej wartościowych sposobów poznania Łebska — z wody widoczne są trzcinowiska, profile mierzei i odległa ściana lasu południowego brzegu. Z wieży widokowej w Rąbce rozciąga się panorama obejmująca wschodnią część jeziora i sylwetę ruchomych wydm.

Od strony południowej i zachodniej dostęp zapewniają wsie Kluki, Izbica i Żarnowska. Kluki — historyczna wieś słowińska leżąca bezpośrednio nad brzegiem jeziora — oferują, poza skansenem, własną wieżę widokową z panoramą zachodniej części akwenu i odległej Wydmy Czołpińskiej. Atmosfera Kluk — cicha, lekko surrealistyczna, zawieszona między skansenem a żywą wsią — jest jedyna w swoim rodzaju i nie daje się porównać z żadnym innym miejscem w Polsce.

Aktywni turyści dysponują rozbudowaną siecią szlaków pieszych i rowerowych. Czerwony szlak nadmorski Łeba–Rowy (szlak Nadmorski) przebiega przez mierzeję, oferując widok zarówno na morze, jak i jezioro. Trasa EuroVelo 10 — europejski szlak rowerowy biegnący wzdłuż Bałtyku — prowadzi przez Czołpino i Łebę, obejmując ponad 30 km widoków na park. Kajakowy szlak rzeki Łeby umożliwia dopłynięcie na jezioro od strony lądu, co dla miłośników kajakarstwa jest trasą szczególnie atrakcyjną.

Wędkarstwo jest dozwolone po uzyskaniu zezwolenia od administracji parku, na wyznaczonych obszarach — w południowej i wschodniej części akwenu. Obowiązuje zakaz połowów w pasie 300 m od brzegu w wielu newralgicznych odcinkach, chroniącym miejsca lęgów ptaków. Sandacz, szczupak i węgorz to gatunki najczęściej poszukiwane przez wędkarzy, a jakość łowiska jest powszechnie oceniana jako wysoka.

Baza noclegowa skupia się przede wszystkim w Łebie (pensjonaty, hotele, domki letniskowe Łeba). Biwakowanie na terenie parku narodowego jest dozwolone wyłącznie na wyznaczonych polach biwakowych.